Geschiedenis Gelderland

Deze website bevat verhalen uit de geschiedenis van Gelderland. Elk verhaal op deze website is ondergebracht bij een specifiek thema.

Daarnaast vindt u op de website Specials met daarin een serie verhalen die bij een project of een uitgelicht thema horen. Ook zijn er veel Canons te vinden op mijnGelderland. Dit zijn chronologische overzichten van de hoogtepunten uit de geschiedenis van de provincie en van diverse gemeenten in Gelderland. U vindt ook routes op mijnGelderland; locatiegebonden verhalen die via de Layar-app, en soms QR-codes te beleven zijn. 

Vrijwel alle erfgoedorganisaties vindt u bij Eropuit (te bezoeken organisaties) of Overige (de niet te bezoeken erfgoedorganisaties). Van veel van deze organisaties staan ook de activiteiten op mijnGelderland. Wees welkom en kijk rustig rond in de rijkdom van de Gelderse geschiedenis en erfgoedorganisaties van Gelderland.

U kunt reageren op de verhalen en wij zijn benieuwd naar uw aanvullingen.

Schilderij met als voorstelling een gezicht op Arnhem vanaf Bovenover (Bron: Historisch Museum Arnhem)
Panorama Arnhem
Arnhem: vroeger geroemd om de heuvels, de omliggende bossen en de oude bouwwerken. De stad is talrijke malen vastgelegd op schilderijen, waarbij de kunstenaar afhankelijk...
Voorzijde van huis 't Velde (Bron: Wikimedia)
Huis het Velde
't Velde is te vinden bij de splitsing van de wegen naar Lochem en Vorden. Het huis zelf ligt binnen de oude grachten, die verder...
Achtergevel van de Burgershoeve in 2016 © Marianne Poorthuis CC-by
Erve ten Holte of Burgershoeve Spankeren
Op de plaats waar nu de Burgershoeve staat, is al vanaf de vroege Middeleeuwen een boerenbedrijf geweest, dat zeker vanaf 1440 ‘Erve ten Holte’ heette....
Dijkmagazijn, Beuningen
In de strijd tegen het water
Het voormalige dijkmagazijn staat in het buitengebied van het dorp Beuningen en is gebouwd rond 1900. De Gemeente Beuningen kent nog drie andere dijkmagazijnen aan...
Geldermalsen Kalenberg kledingspeld Hondsgemet. Bron: ACVU/ADC
Romeinen aan de Linge
Tussen Meteren en Geldermalsen zijn omvangrijke resten gevonden van Romeinse en Bataafsche nederzettingen.
Beesd Volvo Cars
Auto's in Beesd
Beesd was altijd sterk agrarisch geörienteerd, tot in de jaren '70 auto-importeur Niham en Volvo Nederland bv zich in Beesd vestigde.
Aan het eind van de twintigste eeuw geven leden van Het Gelders Orkest workshops aan middelbare scholieren (Bron: Gelders Orkest)
Muziek voor iedereen
Het cultuurbeleid van Gelderland was in de jaren vijftig en zestig vooral een cultuurspreidingsbeleid. Was er op muziekgebied met Het Gelders Orkest reeds een provinciale...
Verzoeking Tiel
De Verzoeking van de heilige Antonius
Het drieluik, ook wel triptiek, 'De Verzoeking van de heilige Antonius' is qua afbeelding, herkomst en schilder een opmerkelijk schilderij.
Koningstraat Beuningen
Op resten van de zuidelijke Limes-route
De Koningstraat is aangelegd door Frankische koningen op de resten van oude Romeinse wegen. We hebben het wat de Romeinen betreft dan over de zuidelijke...
Hotel De Wereld achter- en zijgevel, in Wageningen (Bron: Wikimedia, foto: RCE, 20248854 )
De officiële capitulatie in Wageningen
Vlak voor de bevrijding werden in het bevrijd gebied enorme hoeveelheden voorraden voor het westen aangelegd van biscuits, blikken vlees, vet, gecondenseerde melk, suiker en...
De Middelste Molen
Papiermolens op de Veluwe
Tweehonderd jaar geleden stonden er nog ongeveer tweehonderd papiermolens op de Veluwe. Molens die met het kristalheldere grondwater van de Veluwe fris wit papier maken.
De Ehze in Almen in 2004 © Peter van der Wielen, Nederlandse Kastelenstichting, CC-BY-SA
Landgoed De Ehze in Almen
Ten oosten van het dorp Almen ligt landgoed De Ehze met een in 1918 gebouwde villa in Engelse landhuisstijl. Aan deze villa ging een ouder...
ir PJ van Voorst Vader eigenaar van landgoed De Bockhorst in 1906 Collectie Belangenvereniging Spankeren
Eigenaren van De Bockhorst van Middeleeuwen tot heden
De Bockhorst wordt voor het eerst genoemd in een samenvatting van een koopakte uit 1456. Op 4 april 1456 verkopen de gebroeders Gerrid en Derck...
Moespotse waai Beuningen. © Panoramio, fotograaf: Karel Wielinga
Wiel Moespotse waai
Met de aanleg van de definitieve bandijk ontstond er een harde grens tussen het binnendijkse cultuurland en de uiterwaarden. Wielen en dijkomleggingen (kronkels) verwijzen naar...
Hoofdstraat in Epe in 1977 (Bron: Prentenbriefkaarten-verzamelaar)
Het ambt Epe
Het 'ambt' Epe is de bestuurlijke voorganger van de huidige gemeente. Het ambt bestaat al sinds de Middeleeuwen en bestaat uit de kerkdorpen Epe, Vaassen...
Eekschillen (Bron: Historisch Museum Ede)
Eekschillen
De meeste Veluwenaren hadden voor de Tweede Wereldoorlog grote moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Niet iedereen had het geluk om als vaste...
Gedenkteken 17 september 1944 op gevel Hotel Sionshof (Bron: Wikimedia, foto: 'Havang(nl)')
Verzetsstrijder Jan van Hoof
Jan Jozef Lambert van Hoof (Nijmegen, 7 augustus 1922 - Nijmegen, 19 september 1944) was een Nederlandse verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Voor de Tweede...
Huis Lakenburg te Wamel door H.Tavenier 1786. Bron: RKD Den Haag
Adellijk huis Lakenburg te Wamel
Wie vanuit de polder naar Wamel kijkt, ziet in een oogopslag de drie kenmerkende gebouwen van dit dorp. Aan de linkerzijde...
Boerderij Den Hoek te Gameren is gebouwd op een terp © Eduard van Iersel, cc-by-sa
Het gevaar van dijken
De sluitende bedijking in de middeleeuwen betekende helaas niet dat het voor de bewoners langs de rivieren veiliger was geworden. Integendeel. Doordat het overstromingsgebied bij...
Het Presickhaeffs Huys (Bron: Wikimedia)
Het Presickhaeffs Huys
Het Presickhaeffs Huys is een middeleeuws huis in het centrum van Arnhem, dat volgens onderzoek in het jaar 1354 gebouwd is. Mede door de vele...
Huis Duistervoorde vóór de verbouwing te zien vanaf de visvijver © Via Collectie Gelderland Gelderland in Beeld
Huis Duistervoorde in Twello
Tussen de wegen naar Zutphen en Deventer ligt Huis Duistervoorde. Het dorp Voorst langs de westoever van de IJssel wordt in 893 voor de eerste...
Plattegrond Feltman voor restauratie
Nijmegen in vogelvlucht door Hendrik Feltman
In museum het Valkhof hangt een bijzonder groot kunstwerk dat ons een idee geeft hoe de waalstad Nijmegen er in de zeventiende eeuw uitgezien moet...
't Veerhuis (Bron: Stichting Open Monumentendag)
't Veerhuis in Opheusden
Op de zuidelijke oever van de Neder-Rijn vinden we het Heusdense veerhuis, gebouwd tussen 1776 en 1809.
De eetkamer van kasteel Rosendael. © Geldersch Landschap & Kasteelen
Aan tafel! De eetkamer van kasteel Rosendael
Sinds de achttiende eeuw bevindt de eetkamer van kasteel Rosendael zich op de huidige plaats, naast de tweede salon. Eeuwenlang is de eetkamer een van...
Een prent van de watersnood in de Bommelerwaard
Bommelerwaard - 1861 en 1926
De rivieren Maas en Waal brengen de Bommelerwaard vanaf de 13e eeuw voorspoed. Over de rivieren kunnen hout, hooi, granen en andere producten worden vervoerd,...
De Staringkoepel en het omringende landschap (Bron: Wikimedia)
De Staringkoepel
Een zelf over te trekken veerpontje over de Berkel is de enige toegang tot de schilderachtige theekoepel. Vanaf de kleine verhoging waarop deze 'Staringkoepel' zich...
Belegering Zaltbommel door de Spanjaarden op een kaart van 1599. Noord is onder. De schipbrug over de Waal is te zien. Links het Spaanse leger. © Rijksmuseum, maker anoniem - PD
Tachtigjarige Oorlog: Beleg van Zaltbommel
De Spanjaarden belegerden in 1599 tijdens de Tachtigjarige Oorlog de stad Zaltbommel. De troepen van de Spaanse bevelhebber Mendoza vochten er tegen de manschappen van...
Maurits van Oranje op een schilderij van Michiel van Mierevelt (ca. 1620 – 1630) was stadhouder en legeraanvoerder van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. © Rijksmuseum - PD
Tachtigjarige Oorlog aan de Waal
De rivieren Maas en Waal vormden tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568 – 1648) een belangrijke natuurlijke barrière. De versterkingen, die lagen op de plaatsen waar...
Ontkerkelijking in Gelderland (Bron: Reformatorisch Dagblad, foto: Henk Visscher)
Ontkerkelijking in Gelderland
Vele eeuwen was het voor mensen vanzelfsprekend om in God te geloven. In de 21e eeuw lijkt het alsof kerken hebben afgedaan. Zo werden in...
Steur was de grootste vis in Nederlandse wateren. Vrouwelijke steuren konden tot vier meter lang worden. Kuit was lekkernij (peelmoes, later kaviaar). © Bron: Universiteit van Amsterdam, Iconographia Zoölogica, 1700-1800. CC0
Vissen in de Waal
Ooit was de vis in de Waal een belangrijke voedselbron voor de mensen die langs de rivier woonden. In elk dorp woonden vissers, en ook...
Op deze ets van Jan Caspar Philips uit 1741 zijn links van de aanlegsteiger van de gierpont baders te zien. © Jan Caspar Philips, 1741, collectie Museum Het Valkhof - CC-BY
Rivierbaden, recreatievaart en struintochten
Hoewel vooral de stuwwal, het Waalfront en de weidse gezichten tot de verbeelding van de welgestelde negentiende-eeuwse reiziger spraken, oefende de rivier zélf ook altijd...
Een afbeelding van het aanbregnen van versterkingen aan de Diefdijk
De Hollandse verdediging tegen het Gelderse water
Jarenlang heeft Holland zich willen beschermen tegen het water afkomstig uit 'Gelderse' rivieren. De Diefdijk speelt daarbij een belangrijke rol.
Deze ets van Mattheus Berkenboom uit 1705 laat niet alleen de verdedigingswerken van Generaal Coehoorn zien, maar ook de bedrijvigheid op de Waal. © Via Collectie Gelderland, Museum het Valkhof
Opkomst en bloei van de Hanze
In de middeleeuwen ontwikkelde de handel in onze contreien zich sterk. Ook de handel over de Rijn en de Waal bloeide. Gelderse steden als Nijmegen,...
Arbeiders in de ENKA (Bron: Gelders Archief)
De opbloei van de Gelderse industrie
Gelderland was een plek waar goedkope arbeidskrachten en exportmogelijkheden samen kwamen. Dat heeft tot een grote industriële bloeiperiode geleid die ruwweg duurde van 1860 tot...
Kweeperen bij Kasteel Batenburg © Erfgoed Gelderland, Henriette Kosse CC-by
Kweeperen van Batenburg
Oorspronkelijk is de kweepeer afkomstig uit Perzië en Anatolië en misschien ook uit Griekenland en de Krim. Lange tijd werden de vruchten, die meer in...
Kinderen in streekdracht voor de deur van een boerderij op de Veluwe, circa 1900 (Bron: CODA Archief, Apeldoorn)
Schoolverzuim in Gelderland
Rond 1900 kende Gelderland een absoluut schoolverzuim van negen procent van de kinderen tussen zes en twaalf jaar, een percentage dat vrijwel naadloos aansloot bij...
Zalmvangst op onbekende plek in de Waal in 1918. Het 300 meter lange vangnet wordt met een paardenmolen aan wal getrokken. © Foto: C.J. Hofker, fotocollectie Het Leven (1906-1941), Spaarnestad Photo CC-by
Ondergang van de riviervisserij
Trekvissen als steur en zalm voelden zich in de loop van de afgelopen eeuwen steeds minder thuis in de Waal. De aanleg van sluizen en...
De ruïne van kasteel Brakel (Bron: Peter van der Wielen)
De overblijfselen van kasteel Brakel
Het dorp Brakel is oorspronkelijk een esdorp met verspreide bebouwing rond een groot aantal brinken. In de loop van de tijd concentreerde het dorp zich...
Willem I in kroningsmantel (Bron: Wikimedia)
Rijkspottenkijkers
Vrijwel de hele negentiende eeuw werden de commissarissen nog beschouwd als een soort spionnen van de koning. Ze kregen de bijnaam 'rijkspottenkijkers'. Dit is begrijpelijk...
Britse parachutisten
Een brug te ver
Operatie Market Garden was een gewaagde geallieerde operatie tegen de Duitse troepen in Nederland met als doel door te stoten naar Berlijn. Voor Kerstmis 1944...
Vluchtelingen in het Nederlandse-Duitse grensgebied (Bron: Spannendegeschiedenis.nl, Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945)
De evacuatie van Millingen aan de Rijn
De Millingse bevolking kan het zich niet voorstellen dat zij misschien ook moet evacueren. De dorpelingen zijn er dan ook totaal niet op voorbereid als...
Het massagraf voor de inwoners uit Huissen die zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog (Bron: Tracesofwar.com, foto: Anneke Moerenhout)
Oorlog en opbouw in Huissen
Tijdens de Tweede Wereldoorlog kan Huissen niet ontkomen aan het geweld van de oorlog. De stad ligt ingeklemd tussen de twee brandpunten Arnhem en Nijmegen....
De familiestamboom van Rosendael Reinhard en Goswina op basis van wapenschilden © Geldersch Landschap & Kasteelen
Bewoners van Rosendael: Reinhard Jan Christiaan Torck en Goswina Geurdina van Neukirchen genaamd Nyvenheim
Reinhard Jan Christiaan Torck (1775-1810) wordt al op jonge leeftijd heer van Rosendael. In 1800 trouwt hij met de Kleefse Goswina Geurdina van Neukirchen genaamd...
Een prent van Slot Doddendael uit 1731
De lisdodden van Slot Doddendael
Slot Doddendael wordt voor het eerst genoemd in 1332. Vaak wordt daarom aangenomen dat het Huis Doddendael werd gebouwd rond 1330 en dat het is...
Silhouet van Nadine Rosen (Tentoonstelling Grensgevallen, Markt 12 Museum, Aalten.) Er is geen beeld van Nadine Rosen bewaard gebleven.
Op de vlucht uit Duitsland
Op 17 maart 1939 doet Nadine Rosen, een gevluchte Joodse journaliste uit Berlijn, aangifte bij de Officier van Justitie in Zutphen van diefstal van vier...
Scharenburg, belangrijke zijtwende of dwarsdijk in Puiflijk
De Scharenburg, een strijdige dijk
Als je last van water hebt, zorg dan dat je het kwijt raakt. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, want de...
Militaire parade bij Ede voor koningin Juliana en prins Bernhard, 1960 (Bron: Stichting Liberation Route Europe, Nationaal Archief Fotocollectie Anefo)
Slag om de Ginkelse Heide
De mensen die het meegemaakt hebben zien het nu nòg voor zich. De niet aflatende stroom vliegtuigen, in september 1944, waaruit honderden en nog eens...
Vooraanzicht van Paleis het Loo in Apeldoorn
Paleis Het Loo, een machtig jachtpaleis
Wat veel mensen waarschijnlijk niet weten, is dat Paleis Het Loo voornamelijk werd gebouwd als jachtpaleis. Stadhouder Willem III (1650-1702) vond de zandgronden van de...
Het landschap van Stroe (Bron: Vereniging Het Edelhert)
De Houtbeek in Stroe
De gemeente Barneveld, de provincie Gelderland en Staatsbosbeheer hebben, met financiële steun van de Europese Unie, een archeologische wandelroute ontwikkeld vanaf Stroe (aan de Houtbeekweg)...
De Koningsheuvel, een van de twintig voorchristelijke monumenten in de directe omgeving van het vroegere Wolfhezer kerkje.
Het verdwenen dorp Wolfheze
Een kerkje met een pastorie en daaromheen enkele verspreide boerenbedrijfjes: zo groot zal het middeleeuwse dorpje Wolfheze zijn geweest. Het geheel besloeg enkele hectaren.

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl